Ratna Drost in vol ornaat als Romeinse dame van hoge komaf in Museumpark Archeon.
Ratna Drost in vol ornaat als Romeinse dame van hoge komaf in Museumpark Archeon. (Foto: )

'Romeinen voeren containerschepen over de Rijn'

Key Tengeler

Stap op de trein in Leiden en rijd naar het oosten. Elk station dat je tegenkomt ligt daar al tweeduizend jaar. De Romeinen bouwden forten langs de Rijn in Leiden, Bodegraven, Woerden en Utrecht. Deze 'castella' verdedigden de noordgrens van het Romeinse Rijk, de limes.

Alphen aan den Rijn - "Wij vinden het vele water in ons land mooi, maar de Romeinen vonden het vooral onhandig. Zij deden liever dingen over land, waar hun beroemde stenen wegen goed bleven liggen," vertelt Ratna Drost, coördinator Romeinse Tijd bij openluchtmuseum Archeon. "Vanuit Rome breidde het Romeinse Rijk steeds verder uit, maar de Rijn bleek een onoverkomelijk obstakel."

Albanianae

De Romeinse soldaten vestigden zich in forten bij doorwaadbare plaatsen. Zo ontstond ook castellum Albanianae, de voorloper van Alphen aan den Rijn. Het was een typisch Romeins fort, zegt Ratna. "De Romeinen bouwden in vaste patronen - een soort Ikea-principe - waardoor al hun forten en gebouwen op elkaar lijken. Ze kopieerden de layout van hun castella overal, van Syrië tot Engeland."

Die gelijkenissen maken het voor archeologen soms moeilijk om te bepalen wat de functie van een gebouw was. "Resten waarvan we eerst dachten dat het om een woonhuis ging, kunnen later van een stal of badhuis blijken. Ik vind dat mooi. Het houdt de archeologie levend."

Ratna brengt als figurant in Archeon de archeologie nog meer tot leven. "In het dagelijks leven verschilt de Romeinse samenleving niet zoveel van de onze. Als we een speeltol of boodschappenlijstje vinden, denk ik: het zijn net mensen."

Nigrum Pullum

Ook in Nigrum Pullum, hedendaags Zwammerdam, heeft een castellum gestaan. Er is hier echter nog een hoop onduidelijk, geeft Ratna toe. "Het is een heel klein plaatsje, eigenlijk te klein voor wat er allemaal gevonden is."

Veertig jaar geleden vonden archeologen namelijk zes transportschepen van ca. 30m lang en 4,5m breed. "Ze zien er een beetje uit als een patatbakje," lacht Ratna. "Het waren in feite de eerste containerschepen. Ze werden gebruikt om bouwmaterialen, voedsel en manschappen naar de castella aan de Rijn te brengen."

Maar niemand weet waarom ze allemaal in Zwammerdam gestrand zijn. "Mogelijk zijn ze gebruikt om daar de oever te versterken en het woeste water van de Rijn op afstand te houden," oppert Ratna.

De schepen worden 'live' gerestaureerd in Archeon. De oude resten worden aangevuld met een metalen frame en modern hout. Ratna kijkt er al naar uit. "Over vijf jaar hopen we ze in volle glorie in hun eigen scheepvaartmuseumpje te plaatsen."

Serie over de Rijn

Als een slagader stroomt de Rijn door Nederland. en vertakt hij zich in kanalen, weteringen en slootjes, de haarvaten van het landschap. Maar wat de rivier voor het land en de samenleving betekent, bevindt zich 'onder de oppervlakte'. In een serie van vier artikelen wordt de historische en moderne functie van de rivier belicht. Dit is deel 2: de Romeinse Rijn.

Meer berichten